DIMAS

Aínda que as estacións se sucedan unha tras outra eternamente, os ánimos das xentes que aquí respiran, permanecen sempre exactamente igual. E o mesmo da que chova arroios ou que o sol derreta as pedras, por que Dimas da Croa sempre vai estar contándolle a todos as súas desgrazas. Dimas bebe moito. Dimas bébeo todo. E nin el mesmo sabe, se bebe por culpa das desgrazas, ou as desgrazas son efecto da bebida.

Empeza moi cedo Dimas na taberna do porto, e recorre coma o seu propio via crucis, bar tras bar, tenda tras tenda, rúa tras rúa, explicándolle a todos, moi baixiño, o desgraciado que é, a mala sorte que sempre o acompaña. Por que dentro do malo que é ter que aguantar tódolos días da vida a mesma historia do naufraxio da vida de Dimas, o bo que ten, é que nunca berra, nunca levanta a voz para explicar os negros detalles da súa derrota, nunca da un chío mais alto ca outro. Así, foi posible que, pasado un tempo, as xentes de por aquí, acostumbrados a ese continuo rosmar, fixéranlle o mesmo caso que a unha mosca no verán. El falaba, a xente oía, pero ninguén escoitaba. Foi bo pra todos, porque ao mesmo tempo que facías unha obra de caridá escoitando ao que sufre, non descoidabas as túas tarefas rutinarias, como era ler o periódico, facer o sudoku, sachar no millo, ou mesmo dar de si; por que tal era a teima de Dimas que non o amedrentaba nin o cheiro do merda da xente cando na Romaría do Faro, se lle daba por contarlle as súas penas os que cagaban de campo despois da comellada no monte. Podiámolo ver, falando ao lonxe co fogueteiro, mentres unha tras outra as de sete estalos xingraban cara o ceo. Puidémolo ver na misa maior, primeiro falando co monaguillo e tan pronto levantaron o Altismo, xa se metío no altar a carón do cura a contarlle ao cura o que o cura xa sabía. Durante moitos anos formou parte da paisaxe de este noso mundo, e de repente de un día para outro, quedou mudo. Levamos xa catro días que Dimas non nos conta o desgraciado que é, e nestes catro días parece que o mundo cambiou do revés, por que agora somos nós os que lle contamos a Dimas o desgraciados que somos e o tristes que nos sentimos, desde que el decidío non recordarnos aos demais, as súas penas, as penas que a nós, por ser alleas, nos facían felices.

UN HOME E UN DESTINO

Segundo López non ten mais familia ca o seu chimpín, no que viaxaba como se de un coche se tratara. Segundo López, chegou a este pueblo sendo neno, da man de un feirante. Segundo López viña sendo de Zamora, según lle dixeron a el cando empezou a entender. Segundo López fíxose retellador, xa que o mar dáballe medo, e, en pouco tempo, xa era o millor na súa profesión, e, tan bo era, que donde retellaba, xa se podía dar por finiquitado ese traballo pra vida, polo que pouco a pouco, foi quedando sen traballo.

Segundo López pasaba tódolos días da súa vida, tres ou catro horas no cemiterio, cousa por estes lares do mais normal, solo que a diferencia dos demais, Segundo López non tiña ningún pariente enterrado alí, cómo é de supoñer. Ía , atraído pola paz e tranquilidade, e polo colorido que as flores das tumbas, que o deixaban no tempo que alí pasaba, sumido nun estado de graza. E foi así, en ese estado, cando empezou a debullar na súa cachola, que o destino, o destino de todos, efectivamente estaba nas estrelas.

Tiña setenta anos, e, por casualidades que a vida ten, acontecío que, o Día do Carme, fixo falta un home para levar a Santa na tradicional Procesión Marítima. Alí estaba Segundo López, que sin pisar nunca o mar, levaba a Virxe do Carme cheo de orgullo e fachenda. Foi aos cinco minutos de embarcar no “ Kaolino”, barco o que correspondía levar a Santa, cando nun pantocazo do barco contra o mar, algúns perderon o equilibrio, e, entre eles, o peor parado foi Segundo López, por que caío ao mar por estribor. Foi velo e non velo. Colouse para o fondo como se fose de chumbo. Suspendíose a procesión, e durante un par de horas, mirouse a ver se aboiaba por aquela zona, cousa improbable, pero xustificante suficiente pra dicir que polo menos algo se fixera. Houbo reunión na taberna, e despois de catro horas de intercambio de pareceres, decidíose suspender a busca, xa que ao no ter parientes, a ninguén lle iba importar. Pero sobre todo, o que era evidente, era que todos no pueblo consideramos que Segundo López acertou de pleno respecto do seu destino, e que nós non eramos quen de cambiar esas cousas, as cousas do destino . O seu destino, foron as estrelas, pero as do mar, que diron boa conta de el, e calculamos que en dous meses, xa esas estrelas, terían comido eses oitenta quilos de destino. Ninguén chorou por el, por que de todas maneiras, el pasou mais tempo no cemiterio que calquera dos mortos que alí van, e por riba, pasouno vivo, polo que disfrutou das bondades do lugar. Ninguén chorou por el, a non ser, que os chimpíns choren.

SEMPRE

Hai cousas, que durante moitos anos permanecen sempre igual, como mantidas por un equilibrio natural, que fai que todo ao redor de ese equilibrio, se sustente o resto de todo canto existe, tanto da que sexan incluso ideas e principios. Así, a caída de unha pedra de un valado, é causa suficiente para replantearse tódalas lindes en varios quilómetros a redonda, ca conseguinte revisión de tódolos documentos relacionados cas herdanzas. Sucedío moitas veces, e son estás pequenas cousas, as que fan que aquí as vidas sempre estean pendentes de unha pedra, -que é o marco-, ou dun fío, -que é co que se sinalan as lindes entre marco e marco-. Pero o problema entre Tio Ramón do Torelo e Chefa do Brisco, non foi precisamente a linde. Nadie pon nin puxo en dubida, que a leira das Pozacas pertence a Tio Ramón, soio que para pasar pra de Chefa é necesario pasar pola de él, e así se fixo desde sempre, xa que nin Tio Ramón, nin seus país nin seus avós, traballaron nunca esa terra, e polo tanto nunca houbo problemas por servidumes de paso, pero aconteceu que o día do 84 cumpleanos de Tio Ramón, veulle a xenial idea de plantar millo nas Pozacas, e para iso mandou un tractor gradar o terreo. Cando Chefa quixo pasar co carretillo ca semente das patacas, víose que era tanta odisea atravesar eses montes e regos de terra co seu carretillo, como atravesar a cordilleira do Himalaya, e pensando rápido e actuando aínda máis, collío o sacho, e empezou a facer un paso que atravesara toda a finca en diagonal, pero con dobre carril de carretillo e estacións de parada, xa que o recorrido medía uns cento cincuenta metros. Era a tardiña cando se oío o berro de Tio Ramón, e debío de ser ese o momento en que algún paxariño lle foi dicir o que Chefa estaba facendo. Primeiro, ulimos o inconfundible ulor de leña e carbón que desprendían as forxas, e mirando pola ventá, puidemos ver que a forxa que estaba a poñerse en marcha era a de Tio Ramón.Pola porta do postigo aberta, saía na noite aquel color roxo que o lume da forxa desprende, facendo da sombra reflexada no chan de Tio Pedro, un cadro do mais aterrador, cando ao mesmo tempo que se vía o movemento do brazo do ferreiro, se oían os golpes do martelo contra o iunque. Xa amañecía cando oín a Tio Pedro, dicir que estivera toda a noite facendo un fouciño para cortarlle o pescozo a Chefa e que ese traballo non ía ser en vano. Xa varios veciños intentaban, a distancia, poñer paz na guerra, mentres a fouciñazos, Tio Pedro sacaba anacos do marco da porta da casa de Chefa, como que saca tiras de carne de un pernil. Desde o balcón Chefa e o seu home, aínda botaban leña ao lume, facendo que Tio Ramón cada vez mais fora de si, arremetese contra todo canto tiña que ver ca propiedade de Chefa, así, primeiro o can, e despois todo o galiñeiro,porco incluído, pasaron a mellor vida, e aínda que parecese cousa nimia, desfíllolle incluso o niño que as andoriñas tódolos anos fan debaixo do balcón da casa de Chefa. Estaba en iso, cando chegou Severo, o sarxento da Garda Civil, quen amparándose nas partidas que xuntos xogaban, convencío a Tio Ramón de que parase a carnicería, e a Chefa que parase ca lingua. Ninguén sabe cal vai ser a próxima cousa que altere o fráxil equilibrio existente nesta sociedade, e ninguén aquí se mete, por que aínda que non o pareza, sempre, tódalas partes teñen algo de razón. Sempre.

UNHA TARDE

Atardece na Brava Costa da Morte. No mar rañado polo vento do Nordés, vense, dirixíndose ao porto, varias embarcacións. Regresan despois de pasar varias horas virando e largando aparello, intentando, cada vez con menos éxito, sacar de ese mar algo co que poder manter a roda do mundo. En terra, outros prepáranse para un pronto embarque, os motores dos barcos xa hai tempo que se fan oír, os mariñeiros coñecen moi ben esta canción, mezcla do ritmo acompasado dos motores, e a improvisación que o propio vento fai nos mastros dos barcos. Saen antes de poñerse o sol, para que cando chegue a noite, eles ca súa música, xa se encontren no medio de ese mar cheo de estrelas, e así, o mar, o seu mar, nunca se sinte solo. Por que é co mar, co único que hoxe en día os mariñeiros tratan. Non hai un solo mariñeiro na taberna do porto, xa non paran alí mais que os vellos da vella escola do mar. A vella escola cando, o trato directo da taberna era o aire que se respiraba. Era tan necesario ese trato para sobrevivir, que ninguén chegou a pensar nunca que iso, un dia, desaparecería por completo. E foi precisamente a automatización da vida do mar, a que acabou definitivamente con esa interacción de tódolos que do mar algo sacaban. Na taberna labrábanse as amistades, que che axudarían a dar co banco de peixe mellor, os que te sacaban de un apuro cando se poñían as cousas feas.Tamén a diplomacia xogaba un importante papel, para, con unha copa e un café, sacar información privilexiada, respecto as marcas necesarias para dar con un caladoiro dos centos de eles que había, e que, como un tesouro familiar se gardaban na memoria, xeración tras xeración, pra garantir a supervivencia de esa familia. As marcas eran dous ou mais puntos fixos – alguén ten marcado a súa posición no mar, con un burro ou con unha fogata, ou mesmo con unha árbore, cousas todas elas efémeras e polo tanto inservibles para esa tarefa- que se vían desde o mar, e que eran utilizadas pra situarse exactamente no mesmo sitio sen lugar a error. O comercio do peixe, e os tratos previos aos embarques, as alegrías e as esperas inacabables dos días de naufraxio, as festas e os enterros, as mentiras e as verdades, as lealdades e as trampas, a salú e a enfermedá; todo isto, que era a propia vida, estaba sempre dentro da taberna do porto. O radar conseguío que os barcos xa non se teñan que seguir para saber adonde van os que o dia anterior pescaron tanto. As marcas,e con elas,todos cantas estrataxemas había que facer para descubrilas sacando datos nas borracheiras dos que as sabían, desapareceron, sobre todo co plotter e ca sonda. A telefonía móbil, acabou cas conversas que a través do UHF antes, e na taberna aínda mais antes, eran compartidas por moitas e variadas persoas. Agora coordínanse as tarefas de salvamento, desde un lugar lonxano, e non como antes, na taberna do porto, desde onde se repartían as zonas e os quendas de busca dos desaparecidos. Atardece na Brava Costa da Morte, xa os barcos nocturnos saíron, e a taberna do porto, case sen ruído, pechou a porta.

ULORES

Calquera persoa sabe, que non é necesaria a presenza física de algo, para que o cerebro, sen nós saber por que, nos permita ter a sensación de que ules ese algo. Tamén é posible e común, que un ulor en particular, te transporte no tempo facendo que recordes sitios, persoas, e situacións que sucederon hai moito tempo con ese ulor por medio. Da mesma forma, a mente, pode levar a ver os ingredientes de ese cocido que están facendo na casa de Eufrasio, solo co aroma que nos chega a través do aire que recorre as rúas do pueblo. Pero o aroma que envolve este lugar, aínda antes de haber humanos na terra, é, o aroma que tódalas primaveras do mar, nos regalan as mareas vivas e o sol quentando ese espazo vital. Porque, as algas, os ourizos, os mexillóns, as lapas, as ostras, e toda esa viva intermareal, queda exposta, sen perigo, aos raios do sol, que desprende de toda esa amalgama de vida, un aroma que fai encender o ánimo das persoas que aquí habitan. O ánimo, secuestrado durante o longo inverno, mantense nestes seres, grazas a este aroma, asociado na memoria biolóxica a bos tempos de caza, pesca e alimento.
Pero non a todos parece funcionarlle ben a memoria biolóxica. Ou si. Son os Cubeiros, enterradores desde que o mundo é mundo, os que teñen a súa propia memoria biolóxica familiar, e que fai que eles precisamente, estean, baixo os efectos de este aroma, co animo propio dos que eles enterran. Por que o bo estado de animo e a alegría, están reñidos co seu negocio, xa que os enfermos curan, e os medio mortos resucitan. E a pesares de que aquí todos sabemos que non teñen ningún tipo de aversión nin lle desean a morte a ninguén, non damos entendido, como é que non entenden, que incluso eles van ser beneficiados por este aroma. Por que cando o estado de ánimo está alto, as relacións afectivas son mais intensas, e iso, aos Cubeiros, dálles a larga, pro mantemento eterno da súa familia, mais xente que vai nacer, pra, por suposto, ter que morrer.

CEO E INFERNO NA TERRA

Son poucos os habitantes des esta terra do mar, pero cada un de eles é único no mundo, e por suposto, nada convencional. Podes, nesta pequena fauna humana, encontrar que navegou varias veces arredor do mundo, ou quen fixo as brochas que pintaron o “Titanic”, ou quen fale cos lagartos, ou mesmamente quen toque o clavicordio. Herminio do Piano tócao primorosamente, e lévao facendo setenta anos, dos setenta e cinco que ten. Empezou no piano da igrexa, dando, desde moi novo síntomas de aniñar nel unha cualidade especial para mover os dedos por riba das teclas de calquera instrumento que as tivera. Ninguén se explica, como era posible que aquelas mans fortes e curtidas de toda a vida no mar, puideran crear o mesmo ceo na terra, cando, ao chegar a casa tódalas tardiñas, Herminio, durante alomenos tres horas tocaba o seu clavicordio cas ventanas e as portas da súa casa abertas de par en par. Por que era tal o hipnotismo que causaban as súas notas vertixinosas en todo o pueblo, que todo se paralizaba durante esas tres horas. Os cans calaban, e as gaivotas e os mesmos corvos detiñan os seus cantos do solpor. Es as partidas paraban na taberna, e apagábanse as televisións, e non se frixían ovos nas cociña, nin nada que mancillase as notas do virtuosismo de Herminio. Quizás esta atracción dos veciños polo seu arte, foi a culpable de que Herminio, fose un completo descoñecido durante toda a súa vida. Por que ninguén quería perder o anaco de ceo que Herminio lles traía cada día, puntual como un reló. Tocaba tamén en tódalas festas e tódalas misas de corpo presente, e como é de supoñer, tampouco a Igrexa se quería desprender de el. A forma de conseguilo, foi ignoralo e non demostrarlle nunca aprecio polo que facía, e cando a Orquestra Sinfónica de Londres se interesou por el, -grazas a un inglés que o escoitou desde o seu iate fondeado na rada do porto-, provocóuselle un accidente no que rompío unha perna e non se puido mover para facer a proba. Xa non se trataba de el e o seu futuro e o seu porvir, non, aquí estaba en xogo algo tan necesario pra estas xentes como a auga ou o aire, algo que seguramente cambiaría a vida de tódolos veciños. Por medo a que o volveran a chamar, aproveitando as visitas que todos lle facían, fíxoselle por infectarlle a ferida do traumatismo, e en poucos meses, amputóuselle a perna esquerda. Herminio aínda parecía tocar mellor canto mais dolor e sufrimento tiña, polo que os veciños, a vista dos resultados, fixéronlle o mesmo ca outra perna cando xa estaba curado da esquerda. Nadie sabe, se Herminio sabe que todos saben a causa da súas desgrazas, nin lle importa. O certo é que Herminio xa non vai ao mar,e que aínda sen as dúas pernas e sen un ollo, a música que saca do seu clavicordio é verdadeiramente celestial

A RAÍÑA NEGRA

Todo o mundo sabe que as cousas raras son aquelas que suceden moi de cando en vez; así, considérase raro, por exemplo, un tornado na Costa da Morte ou unha balea con dúas cabezas, cousas por outra banda, difíciles pero non imposibles. É por iso, que, nesta parte do mundo, considérase do mais normal, cuspir no chan, botar escombro en calquera sitio, edificar sen licenza, un mudo que fale, un cego que vexa, unha galiña que emigra acanda os parrulos… voando, ou que os lostregos caian sempre na casa de Cristino. Pero o que mais chama a atención aos alleos cando nos visitan, é, sen ligar a dúbidas a Raíña das Gaivotas,ou “Raiña Negra”. Trátase como ben podedes adiviñar, de un corvo femia, que xeración tras xeración, dirixe unha bandada de gaivotas. O tema foi estudado pola Universidade de Santiago, e, durante anos, fixeron un seguimento exhaustivo, comprobando, que a que se creía como unha lenda rural, era certa punto por punto; pero para certificalo, necesitaban as probas científicas. O certo é, que aquí, todos coñecemos a existencia da “Raíña Negra” desde a noite dos tempos. Sabemos ademais como sucede esta cousa, para nós, do mais normal. Xeración tras xeración, a supervivencia de esta estirpe real, depende das gaivotas, que tratan a Raíña, como se ela fose o xefe da manada de lobos. Primeiro come a Raíña, e cando esta se farta, as gaivotas dispútanse os restos como se fosen voitres. Ningún outro corvo se acerca a esta manada, xa que é atacado en masa polas gaivotas; e, cando chega a época de celo, é a Raíña a que desaparece durante dous días para buscar a continuación da sangre real. Sucede despois, que solo unha femia que críe a Raíña, vai ser a que herede o trono, xusto cando ela teña xa unha pequena femia que será a futura Raíña Negra. E así, xeración tras xeración, ano tras ano, século tras século. Non importa que os da Universidade digan que este é un acontecemento portentoso e do mais raro do mundo, por que nós, que vivimos e morremos aquí, sabemos, que cousa tan normal non a hai, a non ser, cuspir no chan, botar escombro en calquera sitio, edificar sen licenza, un mudo que fale, un cego que vexa, unha galiña que emigra acanda os parrulos…voando, ou que tódolos lostregos caian sempre na casa de Cristino.